Rabu, 22 Mei 2013

Nyanggra Rahina Galungan lan Kuningan



Sadurung titiang jagi pacang maatur – atur lugrahayang dumun titiang ngaturang pengastungkara.
Om swastyastu
Titiang rumasa bagia pisan polih matemu ring Ida dane para semeton sinamian ring rahina mangkin. Tatujon pawilangane mangkin tan lian wantah jagi nguningayang indik nyanggra rahina Galungan lan Kuningan sane jagi pacang rauh. Sakewanten ampurayang pisan yan prada wenten makatuna antuk titiang nyritayang, titian nunas geng rna sinampura.
Rahina Galungan punika nangken 6 sasih utawi 210 rahina, inggih punika ri nuju Buda Kliwon wuku Dunggulan. Kata Galungan asalnyane ring bahasa jawa kuno mearti menang, maknan nyanggra Rahina Galungan puniki angggen merayakan kemenangan dharma kalawan adharma   
Ring rahina Galungan umat Agama Hindu sinamian ngelaksanayang pabaktian  ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, ring para leluhur minakadi para Pitara – Pitari, para Dewatan iraga sareng sami. Yening umat Hindu ring Bali, nuju nyanggra Rahina Galungan lan Kuningan umatnyane sinamian masang penjor utawi memenjor.
Penjor punika silih tungil sarana upakara anggen nyanggra Rahina Galungan lan Kuningan, penjor punika masimbul Gunung sane prasida ngicen kerahayuan lan kesejahteraan. Penjor punika cihna rasa suksma Bhatara Maha Meru sane sampun ngicen ilmu pengetahuan lan kerehajengan ring umatnyane sareng sami.
Kacingak saking bentuk nyane penjor punika lambang pertiwi sane ngicen kerahayuan lan keselametan. Pertiwi utawi tanah kaciriang antuk kalih ekor naga inggih punika Naga Basuki lan Ananta Bhoga.
 Penjor punika kabuatang saking tiing utawi bambu sane muncuknyane lengkung kaisinin pala bungkah (ubia – ubian) lan pala gantung (buah – buahan). Tiing utawi bambu punika nyiriang baktin iraga ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa. Bakang – bakang nyane kaanggen cirri atarva veda, tamyang maciri Sama Veda, Sampyan maciri Yayur Veda lan hiasan nyane sane marupa lamak kaanggen nyiriang Rg. Veda.
Tatujon masang penjor punika anggen swadharma umat hindu antuk ngewujudang rasa bhakti lan ngaturang suksma ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa ring wujudnyane dados Hyang Giripati.
Sadurung penjor punika katanem, lubang galian nyane mangda kasuciang nganggen banyuwang, selanturnyane ring dasar lubang kagenahang kwangen  sareng jinah bolong 11 kepeng. Serahina penjor punika kaaturin canang burat wangi.
            Yening ngaryanin penjor punika patut nyane sakadi katentuan Sastra Agama, dados nyane nenten tuah maciri hiasan manten, nanging mangdane penjor punika dados simbul – simbul suci anggen nerapang peplajahan Veda. Unsur – unsur penjor punika minakadi :
-          Kain putih sane wenten ring penjor dados ciri kesaktian Hyang Iswara
-          Kelapa angeen nyiriang kesaktian Hyang Rudra
-          Janur utawi bakang - bakang anggen nyiriang kasaktian Hyang Mahadewa
-          Plawa anggen nyiriang kasaktian/ kekuatan Hyang Sangkara
-          Pala Bungkah, Pala Gantung anggen nyiriang kasaktian/ kekuatan Hyang Wisnu
-          Tebu anggen nyiriang kasaktian/kekuatan Hyang Sambu
-          Sanggah anggen nyiriang kasaktian/ kekuatan Hyang Siwa
-          Upakara anggen simbul kasaktian/kekuatan Hyang Sadha Siwa lan Parama Siwa
                       
Penjor punika katancebang ring rahina Anggara Wage wara Dunggulan utawi arahina sedurung rahina Galungan wusan ngaturang banten penampahan Galungan. Penjor punika kapasang ring ajeng kiwa kori pakarangan, sanggah lan lengkung penjornyane ngarep ke tengah margine. Penjor nyane dados kaabut ring rahina Redite Umanis Langkir utawi arahina sesampun Kuningan.
            Ring ngaryanin penjor punika titiang ngarepang mangda para yowana sane lanang prasida matulung ngaryanin penjor punika. Mangdane budaya Bali puniki prasida ajeg lan para yowanane prasida melajah menyamabraya. Mangda para yowanane  eling ring budaya Hindu puniki lan stata ngejegang budayane.
            Para yowana sane istri mangda prasida matulung  ngaryanin Upakara utawi banten sane anggen nyanggra rahina Galungan punika.Mangdane benjang yening sampun menyamabraya ring adat, iraga bisa ngaryanin upakara utawi banten. Sube patutne iraga dados generasi muda ngehormatin budayan iraga antuk ngelestariang budaya Baline.
            Rentetan rahina Galungan sampun kalaksanayang saking joh – joh rahina sadurung rahina Galungan, kaawalin antuk 25 rahina sadurung rahinan galungan.  Wenten tumpek uduh sane kaanggen ngormatin Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk paican nyane saking punyan - punyanan, sane matatujon buah sane kehasilang saking punyan – punyanan punika prasida kaanggen nyanggra rahina Galungan punika.
            Selanturnyane ring dina weraspati, 6 dina sadurung rahina Galungan punika kawastanin rahina sugihan Jawa, punika dados ciri pemersihan buana agung utawi istilah nyane nyeimbangin pikeneh iraga ring jagat puniki.  Ring lontar Sundarigama kaunggahang dina Sugihan Jawa punika panyucian Dewa Kalinggania Pamarastita Batara Kabeh utawi panyucian Dewa, krana dina punika panyucian para Batara makasami. Pelaksanan upacara puniki anggen mersihin makejang genah lan perabotan upacara ring soang – soang genah suci.
            Selanturnyane sadina sesampun sugihan jawa punika kawastanin rahina sugihan Bali, Sugihan Bali mateges nyuciang Bhuana alit utawi angga sarira antuk nglaksanayang panglukatan majeng angga sarira. Lianan nglaksanayang penglukatan, taler kalaksanayang bakti Yoga sane matetujon ngicenin katreptian pikayunan..
            Dina soma, kalih rahina sadurung rahina Galungan  punika kawastanin rahina Penyajahan Galungan. Ring rahina Panyajahan puniki, umatnyane biasane nyiapin  jaje sane kaperluang anggen sesajen jagi pacang kaaturang ring rahina Galungan punika. Tradisi puniki kalaksanayang olih para istri sareng okan nyane sane istri dadosne tradisi punika patut kelastariang.
            Dina anggarakasih, sadina sadurung rahina Galungan  punika kawastanin ranina penampahan. Ring rahina punika para lanang – lanang motong bawi anggen simbul iraga ngalangin nglangin sifat – sifat cara buron ring raga soang – soan. Ring rahina puniki kaanggep dados dina ngalahin Butha Galungan anggen upacara pokok punika ngaryanin banten byakala sane kawastanin  pamyakala lara malara. Bawi sane kapotong puniki benjang anggen ngelengkapin sesajen, misalnyane ngaryanin sate sane nganggen ulam bawi. Pangolahan ulamnyane dados kaaanggen ngaryanin masakan lawar, urutan, bawi kecap, tum, pesan, timbungan, oret miwah sane lianan. Ring rahina penampahan, wastra ne ka pasang ring merajanan pelinggih soang -  soang.
            Ring rahina Budha Kliwon Dunggulan punika kawastanin rahina Galungan, rahina Galungan punika anggen nyiriang kemenangan Dharma ngelawan  adharma. Iriki para umat hindu ngelaksanayang persembahyangan ring pura kahyangan tiga, lan ring pura padharman utawi leluhur soang – soang ngaturang suksma ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk panugrahan Ida . Ring rahina punika biasane kaanggen mapupul majeng para semeton nyane.
            Selanturnanyane arahina sesampun rahina Galungan kawastanin rahina Manis Galungan. Ring rahina manis Galungan punika kaanggen melali ke tongos pariwasata utawi mapupul sareng semeton nyane. Punika nyihnayang rasa liang iraga antuk menangnyane Dharma kalawan Adharma. Ring wengine kalaksanayang persembahyangan  ngantos penampahan kuningan sane kawastanin persembahyangan  Nawa Ratri (nawa mearti sia,  lan ratri mearti wengi) anggen muja bhatara Iswara, Mahesora, Brahma, Rudra, Mahadewa, Sangkara, Wisnu, Sambu, lan Tri Purusa ( Siwa – Sada Siwa – Parama Siwa).
            Duang rahina sesampun Galungan kawasatanin rahina Pahing Galungan, ring rahina puniki para umat Hindu ngelaksanayang pemersihan antuk perabotan sane sampun kaanggen genah sesajen, genah suci, muah sane lianan. Punika kaanggen nyanggra rahina kuningan sane jagi rauh sawireh perabotan – perabotan punika malih jagi pacang kaanggen.
            Selanturnyane rahina Pamaridan Guru ring Saniscara, Pon, Wuku Dunggulan, tigang rahina sesampun Galungan punika anggen nyembah Dewata Nawa Sangga khususnyane majeng ring Bhatara Brahma.
            Ulihan ring dina Redite, Wage, Wuku Kuningan, petang rahina sesampun Galungan punika Bhatara – Bhatari mawali ke kahyangan patutnyane iraga ngaturang sembah ring pura utawi merajan anggen ngaturang suksma antuk wara nugraha Ida.
            Pemacekan Agung punika ring rahina Soma, Kliwon, Wuku Kuningan, limang rahina sasampun Galungan.Ring rahina punika iraga patutne ngaturang sajen utawi caru majeng ring para Bhuta mangda tan ngendahang iraga sareng sami, dadosne prasida ngewujudang Trihitakarana.
            Sadurung nyanggra rahina Kuningan wenten rentetean upacara sane patut kalaksanayang, wenten Panyajahan Kuningan, Penampahan Kuningan, Kuningan, Manis kuningan lan Paing Kuningan. Rentetan upacara rahina Kuningan puniki pateh sakadi nyanggra rahina Galungan. Rahina Kuningan punika ring rahina Saniscara, Kliwon, Wuku Kuningan, dasa rahina sesampun Galungan. Rahina Kuningan punika rahina payogan Hyang Widhi turun ke jagate kairingin olih para Dewa lan Pitara. Ring rahina Kuningan iraga mangdane ngaturang bakti nunas kerahayuan  lan keselametan. Ring rahina Kuningan punika sajen utawi banten sane keaturang madaging nasi kuning, tatujon ipun anggen ngaturang suksma antuk asung kerta wara nugraha Ida.  
            Ring rahina Sukra, kliwon, Kuningan punika kawastanin rahina Panampahan Kuningan, sia rahina sesampun Galungan. Iriki para umat Hindun nyane sampun siap nyanggra rahina Kuningan. Ring penampahan kuningan puniki pateh sakadi penampahan Galungan umat nyane motong bawi anggen sarana upakara. Lianan punika patutne iraga ngaryanin sarana lan prasarana banten, banten ipun cenikan teken banten Galungan sesajen ipun masih nenten akeh sakadi Galungan sawireh Kuningan punika rentetan Rahina Galungan.
            Rahina Saniscara, kliwon, wuku kuningan, dasa rahina sesampun Galungan punika kawastanin Rahina Kuningan. Ring rahina puniki iraga nunas kerahayuan lan nunas tuntunan mangda prasida melaksane sane patut sakadi tatujon Agama Hindu. Ring rahina kuningan punika nganggen sesajen sane kaisinin simbul tamiang lan endongan. Artin utawi makna endongan punika nyiriang tuntunan lan nyiriang mangda iraga eling teken rwa bineda.  Yan iraga tan prasida ngaba raga iraga jagi pacang keni laksana sane corah utawi laksan ne tan patut. Krana punika, ring rahina Kuningan puniki mangdane iraga prasida nyalinang solah iraga sane dumun taen melaksana sane tan patut, lan selanturnyane mewali ke solah sane becik, patut sakadi tatujon agama Hindu. Selanturnyane makna endongan punika bekel utawi bekel anggen nyalanang kehidupan ring jagate puniki inggih punika ilmu pengetahuan lan bakti utawi jnana. Rahina Kuningan puniki pateh madue tatujon mangdane iraga satata eling lan bhakti ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa antuk solah sane becik. Mangdane iraga hidup di jagate puniki satata eling menyamabraya nulungin nyama sane nunas tulungan sawireh iraga sesame manusa punika menyama, napi buin iraga pateh saking Bali sane kasub teken adat lan budayane.
            Selanturnyane serahina sesampun Kuningan kawastanin manis Kkuningan, maknan nyane pateh sakadi umanis Galungan. Ring rahina umanis Kuningan puniki biasane kaanggen malancaran, ring para yowanane biasan nyane malancaran ke genah – genah wisata utawi makumpul sareng semeton nyane.
            Nyanggra Galungan lan Kuningan punika ring soang – soang daerah  nenten je pateh, wenten sane madue Budaya sane lianan. Wenten tradisi ngelawang sane nganggen Barong sane malinggih ring soang – soang Desa Pakraman. Barong punika ngiderin Desa Pakraman soang – soang sane nyiriang kemenangan Dharma kelawan Adharma. Kenapi nganggen Barong, sawireh Barong punika nyiriang Dharma.
            Asapunika maknan sareng rentetan rahina Galungan lan Kuningan sane prasida titiang critayang.  Titiang ngarepang ring ida dane sareng sami, mangdane rahina Galungan lan Kuningan punika anggen bekel utawi pegangan ngelaksanayang tugas lan kewajiban iraga, mangda napi sane dados tugas iraga prasida becik kakaryanin. Majeng ring para sisia lan mahasiswane mangda seleg melajah, bakti, lan satata eling ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa nunas tuntunan lan panugrahan Ida.
            Majeng ring para Yowanane, titiang ngarepang ring nyanggra Rahina Galungan lan Kuningan nenten masolah sane jele, misal nyane mabuk – mabukan, majudi, utawi sane lianan. Solah punika sampun iwang saking maknan rahina Galungan lan Kuningan. Sakadi mangkin akeh para Yowanane, ring nyanggra rahina Galungan lan Kuningan punika kaanggen foya – foya, mabuk – mabukkan, majudi, miwah sane lianan. Ritatkala sampun eling teken makann rahina suci punika, mangdane solah solah sane nenten becik kehapusang saking budaya para yowanane, mangda prasida pateh sakadi maknan rahina Galungan lan Kuningan punika ngewujudang keajegan budayane sane trepti, aman, tentram lan bahagia.
            Sayogyane ring nyanggra rahina Agama Hindu, iraga dados yowana ngartiang napi maknan rahina suci punika. Mangdane napi sane kalaksanayang manut ring tatujon Agama Hindu.
            Inggih tuah asapunika prasida titiang mambahang indik rahina Galungan lan Kuningan punika, yening wenten iwang titiang matur utawi malaksana, titiang nunas geng rna sinampura. Sineb titiang antuk paramasanti,
Om Santih, Santih, Santih Om 

Tidak ada komentar:

Posting Komentar